حسن حسن زاده آملى
49
گنجينه گوهر روان (فارسى)
اللّه عليه - قال رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله - لعلى بن أبى طالب : يا على أنا مدينة الحكمة و هي الجنّة و أنت يا على بابها . و امام عليه السّلام فرمود : درجات بهشت بر عدد آيات قرآن ، و بر قدر آيات قرآن است . و فرمود : هر مقامى از مقامات قرآن را قرائت كردهاى توقف نكن و بالا برو كه آن را مقامات ديگر است و خبرهايى است . و بدان كه اين قرائت لفظى ما در اين نشأه مثالى از قرائتهاى ما در نشئات ديگر است چنانكه جميع آثار و احوال اين نشأه امثله و اظلال عوالم ماوراى آنند و فقط نفس ناطقه را قابليت چنين ارتقاء است و اين همان مقام فوق تجرّدى است كه او را است . تفصيل اين مباحث را در رساله « مدارج و معارج » كه در مدارج قرآن و معارج انسان بحث مىكند طلب بايد كرد . اين رساله با نه رساله فارسى ديگر ما به نام « ده رساله فارسى » در يك مجلد در انتشارات قيام قم به طبع رسيده است ، و آن رساله نخستين ده رساله فارسى است . در روايات أهل بيت عصمت و وحى ، اطلاق نور بر جوهر نفس انسانى شده است كما فى الكافي باسناده عن ابى عبد اللّه عليه السّلام : « إن ابليس قاس نفسه بآدم فقال خلقتنى من نار و خلقته من طين فلو قاس الجوهر الذي خلق اللّه منه آدم بالنار كان ذلك اكثر نورا و ضياء من النار » . حضرت استادم علّامه - شعرانى - رضوان اللّه تعالى عليه - در تعليقاتش بر وافي در بيان اين حديث شريف فرموده است : « و يعلم منه أن شيئية الشيء بصورته لا بمادّته ، و غلط ابليس و توّهم أن الشرف بمادّة البدن و لم يعلم أن الإنسان انسان بعقله ، و العقل أفضل من الوهم . و هذا الحديث من دقائق العلوم التي لم يعهد صدور مثلها عن غير أئمّتنا - عليهم السّلام - في ذلك العصر » . نفس ناطقه كه صورت انسان است مظهر لا تأخذه سنة و لا نوم است در خواب و بيدارى بدن ، بيدار است . اين گوهر گرامى وليد عناصر و طبايع نيست كه چون ديگر مركّبات دير يا زود فساد پذيرد و تباه شود ، بلكه حىّ بن يقظان است يعنى فرزند